Od kryzysu do kryzysu (1970–1980)

Kultura

A A A

W tym rozdziale:

Kultura oficjalna

Cechą charakterystyczną lat siedemdziesiątych stało się upowszechnienie kultury masowej. Jej podstawowym nośnikiem była telewizja, główna tuba propagandowa władz. Zrozumiano wówczas, że aby przekaz propagandowy odniósł sukces, musi być podany w atrakcyjnej formie. Kupowano więc prawa do emisji popularnych seriali, chętnie sięgano po zachodnie wzorce (teleturnieje, wielkie widowiska rozrywkowe). Rozkwit przeżywała muzyka rozrywkowa. Rozwijały się kariery Maryli Rodowicz, Czesława Niemena, Krzysztofa Krawczyka, nadal do najpopularniejszych należały zespoły Skaldowie, Czerwone Gitary, Breakout. Ogromną popularnością cieszyły się festiwale piosenki w Opolu i Sopocie, w atrakcyjnej formie transmitowane przez telewizję. W drugiej połowie lat siedemdziesiątych zaczęły powstawać zespoły rockowe poszukujące odważniejszych środków wyrazu, m.in. Maanam i TSA.

W literaturze dominującą pozycję zyskała poezja. Zbigniew Herbert, cieszący się coraz większą sławą także poza granicami kraju, w 1974 r. opublikował tomik Pan Cogito. W pierwszej połowie lat siedemdziesiątych uformował się także ruch Nowej Fali, w którym istotną rolę odgrywali m.in. tacy poeci jak Stanisław Barańczak, Ryszard Krynicki, Leszek Szaruga, Adam Zagajewski. Znaczna część twórców z tego nurtu włączyła się później w działalność opozycyjną.

Z krótkotrwałej gierkowskiej prosperity skorzystał film. Rozbudowana została baza materialna, realizowano więcej filmów. Najciekawszym zjawiskiem był powstały w połowie lat siedemdziesiątych nurt „kina moralnego niepokoju”. Złożyło się nań kilkanaście dzieł, które reżyserowali Agnieszka Holland (m.in. Aktorzy prowincjonalni), Krzysztof Kieślowski (m.in. Amator), Andrzej Wajda (Bez znieczulenia), Krzysztof Zanussi (m.in. Barwy ochronne). Ich filmy, osadzone w realiach PRL, podejmują problematykę wyzwań etycznych, postaw, stosunku do otaczającej skorumpowanej rzeczywistości. Warto wspomnieć również o niezwykle udanych komediach, oddających absurdy życia w PRL, reżyserowanych przez Stanisława Bareję (m.in. Poszukiwany, poszukiwana, Nie ma róży bez ognia, Brunet wieczorową porą, Miś).

Materiały uzupełniające:

Społeczeństwo
Kultura niezależna w PRL
Fryzjerzy w mundurach
pamięć.pl 2015/02
Społeczeństwo
Propaganda
Kłamstwo, propaganda i...
Pamięć.pl 2014/10
Recenzje
Kultura i nauka
Biografie
Społeczeństwo
Aparat władzy w PRL
Recenzje
Polskie Państwo Podziemne
"Akcja pod Arsenałem" (film)
Pamięć.pl 2013/03
Recenzje
Komuniści
Polacy na frontach II wojny
Kultura i nauka
Ludowe Wojsko Polskie
Do krwi ostatniej… (film)
Pamięć.pl 2013/10
Stan wojenny
Opozycja w PRL
„Słowo prawdy na wagę złota”
Biuletyn IPN 2011/11-12
Recenzje
Solidarność
Społeczeństwo
Wielki bieg (film)
Pamięć.pl 2012/08
Dokumenty
Kultura i nauka
Komunistyczny aparat represji
Biografie
Informacja z podsłuchu
Pamięć.pl 2012/1
Kultura i nauka
Recenzje
Propaganda
Kultura i nauka
Polacy na frontach II wojny
Ludowe Wojsko Polskie
"Zwycięstwo" (film)
Pamięć.pl 2015/05
Kultura i nauka
Społeczeństwo
Kultura niezależna w PRL
Komunistyczny aparat represji
Twórcy o twórcach w PRL
Pamięć i Sprawiedliwość 2/2014
Kultura i nauka
Aparat władzy w PRL
Komunistyczny aparat represji
Recenzje
Społeczeństwo
Recenzje
Aparat władzy w PRL
Kultura i nauka
Kultura i nauka
Aparat władzy w PRL
Pisarze w PRL – szykanowani i uwikłani
Dodatki do prasy – "Nasz Dziennik"
Kultura i nauka
Społeczeństwo
Intelektualiści po 1945 – do i od komunizmu
Dodatki do prasy – "Tygodnik Powszechny"
Kultura i nauka
Kultura niezależna w PRL
Komunistyczny aparat represji
Biografie
Artyści w pętli PRL
Dodatki do prasy – "Rzeczpospolita"
Kultura i nauka
Komunistyczny aparat represji
Literaci
IPN TV - „Z filmoteki bezpieki" odc. 15
Kultura i nauka
Kultura niezależna w PRL
Aparat władzy w PRL
Cenzura
IPN TV - Historia dla Ciebie - Odcinek 7, część 3
Propaganda
Aparat władzy w PRL
Propaganda Polski Ludowej
Teka Edukacyjna

"Drugi obieg"

Wraz z pojawieniem się nowych ugrupowań opozycyjnych narodziła się kultura niezależna, która w pełni rozwinie się w latach osiemdziesiątych. Coraz więcej twórców świadomie decydowało się na funkcjonowanie poza wszechogarniającym państwowym mecenatem. Początkowo dotyczyło to głównie literatów, którzy korzystali z możliwości publikowania w rodzącym się „drugim obiegu”. Wydawano w nim zarówno czasopisma, jak i książki. Oprócz utworów autorów krajowych (np. Mała apokalipsa Tadeusza Konwickiego, poezje Stanisława Barańczaka) dużą popularnością wśród czytelników cieszyły się pierwsze krajowe wydania twórców emigracyjnych, m.in. Czesława Miłosza.

Aurę działalności opozycyjnej zapewniali bardowie. Dużą popularnością cieszyły się utwory Jana Krzysztofa Kelusa, autora m.in. powstałej później Ballady o szosie E7 , świetnie opisującej opozycyjną codzienność lat siedemdziesiątych. Chętnie słuchano coraz bardziej popularnej poezji śpiewanej, wykonywanej zwłaszcza przez twórców kultury studenckiej; w tym nurcie, wspieranym przez władze, debiutował Jacek Kaczmarski. W stronę kultury niezależnej od władz stopniowo kierowali się niektórzy awangardowi twórcy teatralni, z artystami poznańskiego Teatru Ósmego Dnia na czele.

Materiały uzupełniające:

Opozycja w PRL
Solidarność
Społeczeństwo
Drugi obieg od kuchni
Pamięć.pl 2013/01
Opozycja w PRL
Biografie
Społeczeństwo
Komunistyczny aparat represji
Kultura niezależna w PRL
Długowłosi pątnicy
pamięć.pl 2013/7-8
Stan wojenny
Opozycja w PRL
„Słowo prawdy na wagę złota”
Biuletyn IPN 2011/11-12
Recenzje
Solidarność
Społeczeństwo
Wielki bieg (film)
Pamięć.pl 2012/08
Recenzje
Kultura niezależna w PRL
Biografie
Opozycja w PRL
Kultura i nauka
Pod rękę z Gombrowiczem
Biuletyn IPN 2010/9-10
Kultura i nauka
Kultura niezależna w PRL
Aparat władzy w PRL
Cenzura
IPN TV - Historia dla Ciebie - Odcinek 7, część 3
Poprzedni rozdział

Gospodarka

Następny rozdział

Uchodźstwo

© 2015 Biuro Edukacji Publicznej IPN. Wszystkie prawa zastrzeżone.
Autorzy publikacji: Adam Dziurok, Marek Gałęzowski, Łukasz Kamiński, Filip Musiał
Koordynator projektu: Tomasz Ginter (tomasz.ginter@ipn.gov.pl)
Potrzebujesz
wersji
drukowanej?